Daily Archives 2015-11-22

Wyobrażania Herkulesa i jego czynów

Zauważmy naprzód, że w części Galii Herkules bywa skojarzony ze zmarłymi, nie jak na greckich sarkofagach z Lugdunu w charakterze dekoracyjnego figuranta orszaku dionizejśkiego, ale sam i bezpośrednio. W Boułogne-sur- Mer znaleziono trumnę ołowianą ozdobioną jego postacią na wieku i na ścianach końcowych '3. Do wykonania wszystkich tych figur użyto tego samego stempla – chodzi więc tu o dekorację normalną i mimo iż nie znamy innych trumien podobnych, możemy być pewni, że było ich więcej. W Monceau-Ie- Neuf w departamencie Aisne odkryta została urna grobowa z wyrytym na brzuścu napisem JJYHPAHS 7J. Imię boga osłania tu popioły nieboszczyka. Także na nagrobkach ukazuje się Herkules. W Arion wyobrażony on jest na ścianie bocznej pomnika jakiegoś kupca winnego: na ścianach pozostałych widzimy zmarłego, który kieruje wielką łodzią beczek, oraz amfory, zabezpieczone plecionkami, leżące w składzie73. W Igel na słynnym grobowcu rodzinnym Se- cundinów obok scen rodzajowych i portretów widzimy dwie wielkie płaskorzeźby, w których postacią główną jest Herkules: na jednej zrywa jabłka w ogrodzie Hespeiryd, na drugiej przedstawiona jest jego apoteoza76.

czytaj dalej

Dawność kultu Herkulesa w Galii

Pomniki Herkulesa Wężobójcy pozwalają nam również wytworzyć sobie pojęcie o kwestii ewentualnej zależności kultu Herkulesa w Galii od kultu germańskiego. W rzeczy samej, możemy nie tylko stwierdzić różnicę typów figuralnych Herkulesa nad Renem i nad Sekwaną, ale także porównać względuą dawność tych typów. Otóż wzór, od którego pochodzi typ Wężobójcy, jest starszy od wzorów, które dały początek nadreńskim przedstawieniom Herkulesa stojącego spokojnie, z jabłkami w ręku czy bez nich. Co więcej, same pomniki Wężobójcy wzniesione zostały przeważnie wcześniej. Tyczy się to wszystkich jego pomników nadsekwańskich, których wykonanie wskazuje najpóźniej na wiek I (n. e. – red.). Jeden zaś z dwu cytowanych pomników z Metz, jedyny pomnik Wężobójcy noszący napis, wzniesiony został przez człowieka, który się nazywał Taliounus Oriclae f(ilius) 53, nie był zatem obywatelem jzym- skim. Pomnik ten musi przeto pochodzić z epoki wcześniejszej niż panowanie Klaudiusza, po którym mało spotykamy już Galów na tyle zamożnych, by mogli wystawiać rzeźbione pomniki, którzy by nie byli obywatelami rzymskimi.

czytaj dalej

Początki literatury szkockiej, niezależnej od irlandzkie

Literatura szkocka jest początkowo jedynie odmianą kolonialną irlandzkiej. Usamodzielnia się dopiero w końcu wieku XV. Przedtem, o ile powstają może utwory w języku miejscowym – niewątpliwie lud prosty śpiewał i opowiadał w tym języku – utwory takie nie są uważane za godne poety zawodowego ani jego dostojnych słuchaczy, tym mniej godne pisma. Poszło to stąd, że Gaelowie są potomkami Irlandczyków, którzy w wieku III i następnych Szkocję podbili i obsiedli, względnie potomkami zupełnie zirlandyzowanych tubylców. Oba kraje stanowią długo jeden wspólny obszar kulturowy, a języki ich mają się do siebie jak dwa narzecza, z których narzecze kraju macierzystego – Irlandii – uważane jest za poprawne, kraju skolonizowanego – Szkocji – za gwarę zepsutą. Trzeba było długich wieków odmiennym torem toczącej się historii, by obudziło się w Szkocji poczucie odrębności nie tylko politycznej, ale też kulturalnej i by Gaelowie poszukiwać zaczęli właściwego tej odrębności wyrazu literackiego.

czytaj dalej

Trwałość kultu Diany na obszarze Latium

Użyłem wyrazu „indywidualność“ dla oznaczenia owych terytorialnych jednostek religijnych. Termin ten stosuje się do nich w ścisłym znaczeniu słowa. Jeśli dane terytorium ulega podziałowi – co zawsze jest możliwe – to podział ten jako taki, mimo iż daje początek nowym organizacjom religijnym, nie pociąga bynajmniej zaniku poprzedniej całości. W Rzymie znajduje się tyleż larów i8′ miejskich, ile miasto liczy dzielnic, a oprócz tego każdy vicus i91 ma swoje lary. Ale lary poszczególnych vicorum nie mają nic wspólnego z larami dzielnic, te zaś nie naruszają w najmniejszym stopniu kultu larów miasta. Podobnie lares publici Agri Romani istnieją obok larów osiedli miejskich – niezależnie jedne od drugich. A z drugiej strony, choć przyłączenie łub wcielenie nowego terytorium jest równoznaczne z przestrzennym rozszerzeniem władzy bóstw zwycięzcy, to niemniej bóstwa te są nadal związane ze swym dawnym terytorium. Ich nowonabyta władza istnieje obok dawnej, nie stapiając się z nią w jedną całość. Jupiter Optimus Maximus może !sobie panować od Wyspy Brytyjskiej aż po Eufrat, nie zmienia to bynajmniej faktu, że jest on przede wszystkim bogiem lokalnym miasta Rzymu i że z tym miastem łączą go szczególnie bliskie więzy. Można powiedzieć, iż wyraża się w nim z jednej strony Rzym, z drugiej Imperium, ale każde w różnym stopniu. Bóstwa obszarów wcielonych czy przyłączonych mogą być brane do niewoli, mogą stawać się bogami zwycięzców – zdarza się to często. Lecz mimo tego, że ich sytuacja ulega wtedy zmianie, ich znaczenie religijne polegające na !pełnym uosabianiu dawnych terytoriów nie ponosi najmniejszego uszczerbku. Minerwa z Falerii [10] zostaje wprowadzona do Rzymu pod znamienną nazwą Minerwa Capta [11] – niemniej pozostaje ona nadal boginią Falerii. Albowiem bóstwa danego obszaru są identyczne z -samym -obszarem, są ucieleśnieniem jego niepodzielności.

czytaj dalej